ՑՈւԼԻ ԵՐԳԸ

Թողնել մեկնաբանություն


Ես իմ ողջ կյանքում միայն բանել եմ,
Տիրոջս կամքը լուռ կատարել եմ,
Ողջ չարքաշ կյանքում — գարշահոտ գոմում ՝
Իմ իսկ կեղտի մեջ ծղոտ եմ ծամում։

Հիմա ասում են ազատ ես, գնա՛,
Գլուխդ պահիր, ո՜նց կուզես մնա…
Ո՞նց թե ազատ եմ, գլուխ չեմ հանում,
Ազատ կյանքն ի՞նչ է, չեմ էլ հասկանում.

Որ ազատ եղա՝ ինձ ո՞վ կլծի,
Որ ազատ եղա՝ ինձ ո՞վ կծեծի…

Չէ՜, իմ ինչին է ազատ ապրելը…
Գերադասում եմ ծղոտ ծամելը,
Գարշահոտ գոմում մի կերպ քնելն
Ու տխուր-տրտում հոգոց հանելը։

Թող որ ինձ կթեն՝ թեկուզ և  ցուլ եմ,
Նույնիսկ կծնեմ՝ թեև  ամուլ եմ,
Լու՛ծ դրեք մեջքիս՝ ես դեռ ամուր եմ…
Մենակ իմանամ, որ դեռ տեր ունեմ…

Չէ՜, չեմ լսելու ազատամիտին,
Կաշիս սովոր է դալար ճիպոտին…
Օրհնված լինեն տիրոջ ձեռքերը
Եվ այդ ձեռքերից ծնված վերքերը։

20.09. 1991 թ.

Advertisements

«Աբսոլյուտ»

Մեկնաբանություններ (12)


«ԱԲՍՈԼՅՈւՏ»

Նազելի մորաքրոջ հոգեհացը մի տեսակ խնջույքի, հպարտության ցույցի վերածվեց։ Այդպիսի նամուսի, սրբակենցաղ վարքի տեր կնոջ հիշատակը պիտի հարգվեր միայն լավագույն՝ «Աբսոլյուտ» օղիով և միայն՝ հոտընկայս, խորին ակնածանքով, քանի որ հոգեհացի սեղանի մոտ հայտնված եզակիները՝ նրա հարազատ-բարեկամները, հարևաններն ու մտերիմ հաստափոր-հաստավիզ ծանոթները, դեռ շատ «հացուպանիր» պիտի ուտեին նրան հասնելու համար։ Հիմա նրանք հարմար առիթով  հարմար տեղում էին և ջանք ու եռանդ չէին խնայում… Բայց Նազելու կերած «հացուպանրից» չէր, որ ճաշակում էին, այդպիսի «հացուպանիր» մարսելու համար հարկավոր էր Նազելի լինել, որին ջահել ժամանակ սիրահարվում էին գրեթե բոլորը, այդ թվում՝ եղբայրների ընկերները, որոնցից մի քանիսը նույն եղբայրներից ծեծ կերան («….արա, դու մեր տուն մաքուր մտքով չես մտել…»), ու նրանք Նազելուց հույսներն իսպառ կտրած՝ ուրիշ կողակիցներ գտան։ Ձեռի հետ Նազելին էլ էր ծեծ ուտում, քանի որ ըստ եղբայրների՝ «տոն էր տվել»…
Նազելուն մնում էր սպասել երջանիկ այն պահին, երբ լիովին օտար մեկը կսիրահարվեր իրեն, բայց դա գրեթե բացառված էր, քանի որ տանից դուրս էր գալիս այնպիսի փեշավոր և շալվարավոր «կանվոյի» ուղեկցությամբ, որ Նազելուն ուղղված ցանկացած հայացք մինչև հասցեատիրոջը հասնելը մի քանի անգամ «սկան» էր արվում ու «ֆիլտրվում» էր։ Մի քանի այդպիսի հայացքների տերերի հետ Նազելին էլ սրբակենցաղության իր բաժին դասերն առավ թե՛ մորից ու մորքուր-հորքուրներից, թե՛ եղբայրներից…
Սիրահարվող ու սիրածների հետ առանց հարազատների համաձայնության փախչող հարևան «պոռնիկ-դուսընկածների» արգահատելի վարքը անընդհատ հարևան–բարեկամի քննարկման նյութն էր, ու որպես կանոն վերջանում էր մեծ եղբոր մի եզրակացությամբ. «Քառասուն օր ա, ախպեր, կչլեն՝ հետ կբերեն»։ Ու միշտ մի տեսակ ախորժակով ու սպասումով էր ասում…
Հետո…
Հետո սեփական զավակների տեղ նամուսը բարուրած Նազելի մորաքույրը իմանում էր, որ մինչ ինքը եղբորորդիների գոզահոտ շորուփալասն էր լվանում, մինչ նրանց դասերն էր սովորեցնում ու բանակից եկած նրանց նամակներին էր պատասխանում, հարևան «պոռնիկ-դուսընկած» աղջիկներն արդեն թոռնատեր են դառել, ու սպասում էր, թե երբ է էդ «քառասուն օրն» անցնելու, ու գալու այն օրերը, որոնց այդքան ախորժակով սպասում էր մեծ եղբայրը, որին քաղաքից երեք ամսով փախցնելով՝ հազիվ պրծացրին, քանի որ կապվել էր ընկերոջ կնոջ հետ։ Բայց եղբայրը հո մեղք չուներ, նա թասիբ նամուս հասկացող մարդ էր, ինքը չլիներ՝ ընկերոջ կինը մեկ ուրիշի էր գտնելու՝ «պոռնիկը՝ պոռնիկ ա, քառասուն օր ա…»։
Նամուս-թասիբի հարցերում մեծ եղբորից պակաս նախանձախնդիր չէր նաև կրտսեր եղբայրը, որ ուտող-խմող-գիտնական մարդ էր՝ դասախոս։ Նրան նախանձողները շատ-շատ էին, «կոլեգաները» ինստիտուտում չէին սիրում, չէին շփվում, միայն՝ բարև-բարլուս։ Դրա համար էլ սկսեցին զրպարտել, թե ուսանողուհիներին բան-ման է առաջարկում՝ քննություն դնելու դիմաց։ Կասկածներն ի վերջո փարատվեցին։  Ընտանեկան կռիվներից մեկի ժամանակ զարմուհին դա բացեիբաց ասաց։ Դա այն օրն էր, երբ պատիվ-նամուսի հողի վրա տունը կռիվ ընկավ. ամուսնանալու երկրորդ օրը զարմուհուն հետ ուղարկեցին հորանց. էլի նամուսի գծով… Էստեղ էր, որ ամեն ինչ պարզվեց. զարմուհին ինքն էլ նման կերպ քննություններ էր ստացել հորեղբոր «կոլեգաներից»։ Դե արի ու հավատա։ Չէ, հավատալու բան չէր, հորեղբորը ջգրելու համար էր ասված… Բայց հորեղբայրը խեղճացավ, ասաց՝ «նամուսովները չէին համաձայնվում… ընդամենը մի երկուսն են եղել…»… Չէ՛, էդ ամոթը տանից հանելու չէր, էդ խոսակցությունների թարգը տալ էր պետք, թե չէ տան պատերից դուրս կգար. նամուսի հարց կար, հասարակություն կար… Դեռ լավ է, որ էդ երեք օրվա խնամիների հետ պայամանվորվել էին ոչ թե հարսանիք անել (անելիս պիտի նամուսով արվեր, ճոխ՝ լիմուզինով, եկեղեցով, լավագույն ռեստորանում, որ ամբողջ կյանքում հիշեն…), այլ ջահելներին ճամփորդության ուղարկել։
Հետ բերելուց մի քանի շաբաթ անց լուրեր տարածեցին, թե զարմուհին մեկնում է արտասահման՝ Հայտնի Համալսարանում ուսանելու… Որոշ ժամանակ անց մեծ եղբայրն ասաց, որ ժամանկն է, ու լուրեր տարածեցին, թե այնտեղ նրան սիրահարվել է շատ հարուստ մի արտասահմանցի։ Ամուսնացել է։
Չէ՛, իսկապես, մեծ ծախսերի ու ջանքերի գնով ուղարկել էին։ Աշխատում է, ինչ-որ տեղ բան-ման է լվանում… Իսկապես ամուսնացել էր։ Բայց փախստական մի հայաստանցու հետ: Էնտեղ ձեռի հետ բան-ման թռցնելով ապրում է, որպես Հայաստանում հալածված փոքրամասնության կարկառուն ներկայացուցիչ՝ ոչ այն է քաղաքական, ոչ այն է սեռական… Բայց այդ մասին միայն ընտանիքը գիտի… Նամուս կա, թասիբ կա, ի՞նչ կասեն…
Հետո…
Հետո Նազելի մորաքրոջ թաղումը վերածվեց խնջույքի, սրբակենցաղության յուրատեսակ ցույցի։ Ոչ՝ վիշտ, ոչ՝ ափսոսանք… Չկար այն տղամարդը, որի սիրտը պիտի կտոր-կտոր լիներ՝ հիշելով նրա ջերմությունը, չկար այն զավակը, որ հետագա ամբողջ կյանքում պիտի մրմռար՝ երազելով, որ մոր չլինելիք թոռնուհին բնավորությամբ տատին նմանվի… Չկար այն մարմինը, որի մեջ պիտի վերաբնակվեին Նազելու պարկեշտությունն ու սերը…
Նազելի մորաքրոջ անկրկնելի նամուսը վեջնականապես լքում էր ընտանիքը, քաղաքը, երկիրը, քանի որ ժառանգորդները խեղդվել էին ոչ այն է Նազելու այրակարոտ սավանի ծալքերում, ոչ այն է եղբորորդիների գոզահոտ շորերում… Նազելի մորաքրոջ նամուսը սեղանի վրայի շշերին փակցված թղթերն էին, որոնց վրա գրված էր «Աբսոլյուտ»։ Դատարկվելուց ու սեղանից վերցվելուց հետո դրանք արագ անհետանալու էին, որ հանկարծ կեղծված լինելու գաղտնիքը չբացվի։

Օսիպ Մանդելշատամ

Մեկնաբանություններ (2)


* * *

Ապրում ենք՝ ոտքի տակ չզգալով երկիրը,

Ու չեն լսվում տասը քայլից մեր խոսքերը,

Իսկ անդ, ուր բավ է անգամ կես շշուկ,

Կրեմլանիստ լեռնցուն են հիշում։

Իր հաստ մատներին՝ հանց ճիճու, ճենճայուղ է,

Բառերը՝ փթանոց ծանրոցներ, ուղիղ են,

Ժպտում են բլոճակերպ աչքերը,

Ու փայլփլում են նրա ճտքերը…

Նրա շուրջ բարակվիզ առաջնորդախումբ է,

Ծառայամիտ կիսամարդկանցով խաղում է.

Ով՝ սուլում, մլավում է, ով՝ թնկթնկում…

Եվ միայն ինքն է հռփում, մատ տնկում։

Հանց պայտին՝ մեխում է հրամանաշարքեր.

Ում՝ շեքին, ճակատին, ում՝ ունքին, ում՝ աչքին…

Իր ցանկացած պատիժ – «մորու»  պես է

Ու մի լայն կրծքավանդակ է օսի։

* * *

Թե՛ Շուբերտը՝ ջրում, թե՛ Մոցարտը՝ թռչներգում,

Թե Գյոթեն՝ սուլելով ոլոր արահետում,

Թե Համլետը՝ վախլուկ քայլքի հետ՝ մտքերում՝

Սրտի զարկն ամբոխի համրում էին, հավատում։

Գուցե և մինչ շուրթեր՝ շշուկն արդեն ծնվել էր,

Ու դեռ ոչփայտանյութ՝ տերևներն են պարել…

Եվ ամենն, ինչ մեզ մեր փորձը նվիրել է,

Մինչ փորձը մեր արդեն իսկ ունեին կերպարներ։

թարգմ. Գևորգ Գիլանց

«Ars-մետա» շարքից

Թողնել մեկնաբանություն


Ներկապնակը շոյում էր քիմքը։
Լույսը խուտուտ էր տալիս, ու երկինքը
հալվում էր որպես երգ,
որ լցվում երակներ,
թանձրանում, դառնում էր ծաղկաթերթ,
ու կպչում կտավին՝ որպես փերթ։
Թուլացած նյարդը թառեց լույսի մեջքին.
թռիչքը՝ Օմեգա-Ալֆա, Ալֆա-Օմեգա… հոգնեցրել էր,
ու քնեց սուրճի կումի մեջ։
Այս ամենին անտեղյակ՝ նա մոտեցավ կտավին
ու թողեց մատնահետք ՝ «Ա.Ղ.»։
Այս ամենը միահյուսվեցին ու…
դարձան երկրի ԱՂը՝
ԾԱՂԻԿ։

Արա Ղևոնդյան Ara Ghevondyan — Արա Ղևոնդյան Ara Ghevondyan Ара Гевондян — Веб-альбомы Picasa

Թողնել մեկնաբանություն


Հոգեւոր ազատամարտը դեռ առջեւում է

1 մեկնաբանություն


Հոգեւոր ազատամարտը դեռ առջեւում է | ՀՐԱՊԱՐԱԿ ՕՐԱԹԵՐԹ.

Չնայած նորահայտ բազմաթիվ հոսանքների՝ Ռուսաստանն ուներ և պահեց իր հզոր գրական դպրոցը, ավանդույթները։ Հիմա այնտեղ զարթոնք է։ Այստեղ էլի գալիս ենք իրական ու թվացյալ անկախանալուն. հինը դեն նետեցինք, ասացինք՝ «սովետական է» ու հրաժարվեցինք… Դե մեր նորաստեղծ գրական «դպրոցն» ինձ ցույց տուր… Գուցե համաձայն չես, բայց դաշտում երևացողը արմատազուրկ, մեկուսացած մերձգրական ճահիճ է՝ հավակնոտ, եսակենտրոն, սուբլիմատիվ… Ի՜նչ սպասես գրական այն «դաշտից», որտեղ մի կողմից լպիրշություն է, մյուս կողմից՝ գորշություն… Որտեղ գրական դաշտի մի թևում ջահելներին ասում են, թե՝ «հանգ ու չափով «դասական» բանաստեղծության հաջորդ՝ ավելի բարձր փուլը՝ վերլիբրն է՝ ազատ բանաստեղծությունը (հարկ լինի կապացուցեմ, որ այդպես չէ, և չի՛ կարող լինել), իսկ մյուս խմբակում ոգեշնչում են գրել՝ ոնց ուզում ես, մենակ մեջը «տաբու ջարդող» հայհոյանք, զազրանք կամ պղծություն լինի… Առաջիններն իրենց համարում են «կենդանի դասական», իսկ երկրորդները՝ «պերեդավոյ», ու իրենց համարում են վաղվա դասկաններ։ Հո իզուր չէ՞, որ մեր «պերեդավոյները» հալածյալ Չարենցի կերպարը (ոչ թե Չարենցի գրականությունը) երկար ժամանակ չէին թողնում իջնի պատվանդանից, իսկ հետո փորձեցին գցել պատվանդանից ու տեղն իրենք բարձրանալ…
Խմբակներից մեկում գրողի դերը գերագնահատում են, մյուսում՝ թերագնահատում։ Այնպիսի լրջությամբ են ինչ-որ «տեսություններ» բստրում, ասես իրենցից առաջ ոչ փիլիսոփաներ են ապրել, ոչ տեսաբաններ, ոչ գրողներ, ոչ … Բնականոն, հավասարակշռված մոտեցումն արտաքսված է։

— Իսկ որն է այդ մոտեցումն ըստ քեզ։

— Կիսում եմ հայտնի այն տեսակետը, թե գրողը (հատկապես՝ բանաստեղծը) լեզվի գործիքն է՝ կամերտոնը։ Որպես կամերտոն՝ նա չի կարող չարձագանքել հնչող կենդանի լեզվին։ Արձագանքելով՝ նա հընթացս մշակում փոխում է լսածը… Իսկ եթե հրապարակավ տարփողվող այդ «լեզվագործիքի» հոգին պարզունակ, ծանծաղ ու գռեհիկ է, եթե նա տեսակազուրկ ու անսկզբունք է, ճաշակը՝ ցածր, ինքը՝ թերուս, ապա հասկանալի չէ՞ թե ինչպե՛ս նա կազդի լեզվի վրա… Հազարվեցհարյուրամյա ոսկեղնիկ գրավոր լեզվից հետո ունենալ ինչ-որ ռաբիզաբազառային կիսատպռատությո՞ւն….
Բայց սա վատթարը չէ։ Այս «դպրոցների» հիմադիրները հասցրել են «բուծել» երիտասարդ էպիգոնների մի բանակ, որտեղ ավագների վատ պատճեների քանակությունից սիրտդ խառնում է, ասես երկու-երեք դիմակի դիմակահանդես ես եկել, ուր դեմք ունեցողների մուտքն արգելված է։ Իսկ դեմք ունեցող անհատներ, փառք Աստծո, դեռևս ունենք, առավելապես՝ արձակում։
Բայց իրականում այդ երիտասարդները զոհ են։ Շատ կցանկանայի, որ նրանցից գոնե մի երկուսը ուշքի գան, սեփական դեմքը գտնելու ելնեն։ Իսկ նրանց «վարպետ»-դահիճները չեն էլ գիտակցում իրենց արարքի ողջ պղծությունը…

Պատմավածք, որ կարևոր է ինձ համար…

Թողնել մեկնաբանություն


Այստեղ շատ կարևոր մի պատմվածք ունեմ, որ մասին հետս շատ են վիճել…

Բայց չեմ պատրաստվում ոչ մի բառ փոխել, թեև ընկերներս անընդհատ դա են պահանջում…

%d bloggers like this: