Ճախրի՛ր, իմ գազան II

Թողնել մեկնաբանություն


II

Իմ խելառ,

Խելահեղ իմ գազան,

Այլազան մորթով ու հավերժ

Ճախրում աղոթող իմ գազան,

Բզկտված մարմինդ պատված է

Գարշահոտ արնածուծ տզերով,

Լակում են արյունդ ու դու

Դարձել ես քոսոտ,

Ու քսու ոհմակը սպասում է,

Թե երբ ես լեշ դառնալու…

Ժանիքիդ ահը հիմա

Նրանց դեռ պահում է հեռու, բայց…

Մխրճի՛ր վերջապես ժանիքներդ

Սեփական բզկտված մաշկիդ մեջ,

ծամի՛ր մարմնիդ մեջ բնկալած

Արնածուծ տզերին, որ հանկարծ

Չլինի` հյուծախտից հեռանաս…-

Անփառունակ, խայտառակ…

Այլազան մորթով իմ գազան,

կեռմաններում այս լեղի

Գորշադեղին օրերի

Քեզ անվերջ հմայում է հեռու

Աստղալույսը գերող, ու դու

Գոյելու անխաթար բնազդով

Սողա՛ դեպ անդունդը կապույտ…

Զարդարի՛ր գոյությունդ մի նոր

Հզոր ոստյունով…

Ու ճախրի՛ր անսահման կապույտում…

Սուրա՛ դեպի վեր…

Դեպ Արև…

2006 թ.

Advertisements

ՏՐԻՈԼԵՏՆԵՐԻ ԲՈԼՈՐԱՊՍԱԿ

Թողնել մեկնաբանություն


 

1

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Հոգնած օվկիանոսի ժահրոտ ալիքներից

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի…

Կիրք ու գզվռտոցի դժխեմ օվկիանոսում՝

Ես մի ծե՛ր ծովագայլ՝ հոգնած թափառումից…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

2

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Էս ե՞րբ ես մնացի այսպես՝ անառագաստ…

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

Ալիքները՝ ժահրոտ, դժխեմ օվկիանոսի,

Գոնե ինձ ափ նետեն՝ մի քիչ փեշիդ մոտիկ…

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ։

3

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին…

Առագաստը՝ արդեն կրծքիս չի փողփողում,-

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ…

Օվկիանոսն իմ խրոխտ կեցվածքից գազազած,

Էլ չի կոչնակելու ննջող հողմադեվին…

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին…

4

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Նոր պիտի դառնայիր երազելի եզերք՝

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Բայց քո բույրն ամենուր թեվածում էր, որպես

«Թռչող հոլանդացի»… Իսկ ես մի խենթ նավազ…

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ։

5

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի,

Սիրենների երգը ինձ տանում էր հեռուն,-

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ։

Քանի՛ տարի անցավ… Ողբերգական դարձս

Չի նմանվում բնավ դարձին Ոդիսևսի…

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի:

6

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ

Ու սերմերից ծլած կարոտն էր ամենուր…

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի.

Նավախելիս կողքով կղզիներ էին լողում,

Անթիվ նավզիկեներ՝ սպասումով լեցուն…

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ…

 

7

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ,

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,-

Պիգմալիոնի աստղը ժպտում էր երկուսիս՝

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ։

Ծովածին փրփուրից ես քեզ արարեցի

Ու քայլում ես, ահա, որպես տենչանք անհուն՝

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի…

8

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Կիրք ու գզվռտոցի դժխեմ օվկիանոսում

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի։

Ծովածին փրփուրից ես քեզ արարել եմ,

Բայց չի կենդանացրել Ափրոդիտեն, սակայն…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

9

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխուլ կայմի մնացորդ եմ,

Էս ե՞րբ ես մնացի այսպես՝ անառագաստ…

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

Ալիքները ժահրոտ, դժխեմ օվկիանոսի,

Գոնե ինձ ափ նետեն մի քիչ փեշիդ մոտիկ…

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի։

 

Ի ՀԻՇԱՏԱԿ 

Թողնել մեկնաբանություն


(վաղամեռիկ ընկերոջս՝ Վարդան Պարզյանի հիշատակին)

Ու քեզնից հետո քամին լաց եղավ,
Երկինքը թափեց ձյունե արցունքներ,
Արևը փնտրեց քեզ, երբ չգտավ,
Ճառագած լույսը մեկեն դատարկվեց:

Լուսինը երբեք այդքան չէր լացել,
Աստղդ չէր փնտրել քեզ այդքան երկար,
Հողը ինքն իրեն այդքան չէր ատել.
Մեղավոր սրտով քեզ իր գիրկն առավ:

Քեզնից հետո էլ սրճում ենք մեկտեղ,
Ու թվում է, թե տակավին մեզ հետ
Կգաս զրույցի ու կատակելու,
Կգաս ծխահոտ սրճարանը մեր:

Եվ հիմա տխուր հուշերը միայն
Թևածում են լուռ մեր սեղանի շուրջ,
Մեր զրույցի մեջ կարոտ կա ճերմակ,
Նաև վճարված, չխմված մի սուրճ…

(1992 թ. եթե ճիշտ եմ հիշում)

«Մարգարեների» տեսակն ու տեսակավորված «մարգարեությունները»…

Թողնել մեկնաբանություն


Մհեր Արշակյանի «Հուսիկ Արա. «Մարգարեն»» վերտառությամբ նյութը առիթ տվեց մի քիչ այլ, ավելի ընդգրկուն խոհի։

Ասում են խոսքը կարող է փամփուշտի պես ծակել-անցնել, անգամ սպանել, բայց մոռանում են ասել, որ փամփուշտին սպանիչ արագություն և ուժ է հաղորդում հրացանը, այսինքն՝ ասողը։ Էս դեպքում ինչ նորագույն փամփուշտ էլ լինի՝ հրացանի փողից մի կերպ է դուրս գալու, եթե ընդհանրապես հասցնի դուրս գալ, քանի որ ասողին և՛ ես եմ ճանաչում, և՛ Արշակյան Մհերը, և՛ Մարինան, է՛ էլի շատերը, ովքեր «цех»-ի պատվախնդրությունից կամ գեղագիտա-գաղափարական ինչ-ինչ մոտեցումներից ելնելով պաշտպանում են, բայց…

Սկզբունքորեն ինձ չի հետաքրքրում ո՛չ այդ գրվածքի վերլուծությունը, ո՛չ «մարգարեկան հանճարեղությունը», ո՛չ էլ «զիբիլ» լինելը։ Ինձ հետաքրքրում է թե ով է դա ասում, ասողի տեսակը։ Արդյո՞ք համաքայլ են նրա գործն ու խոսքը։

Ընդհանրապես տարածված մոլորություն կա, թե ազնվությունն այս աշխարհում բանի պետք չէ, տեղ չունի։ Իրականում որ տեսակն ինքն իր մեջ, ինքն իր հետ ավելի ազնիվ է, նա էլ իշխում է։ Այլ հարց է, թե ի՞նչ արժեհամակարգ  է այն կրում։ Մենք անընդհատ կռիվ ենք տալիս այսօրվա իշխողների արժեհամակարգի՝ զոռբայության, գռեհկության, ագահության, գողական ու ստամոքսային բարքերի հետ, բայց ոչինչ չի փոխվում։ Ինչո՞ւ… Որովհետև այսօրվա իշխողների տեսակն ավելի ազնիվ է ինքն իր մեջ։ Նրանք իրենց մեջ հայտնված «ֆուֆլոյին»՝ (դատարկախոսին) հենց իրենք են «փչացնում», իրեն հասանելիք տեղն են ցույց տալիս, իրենց միջավայրում բնության հիմնական օրենքը՝ բնական ընտրությունն ու բնականոն զտումը, աշխատում է. ուժեղն ի՛ր տեղում է, թույլը՝ ի՛ր։ Իսկ դա որոշարկվում է անձի՝ խոսքի ու գործի համադրմամբ։ Դրա համար էլ իրենց միջավայրում խոսքն արժեք ունի, ոչ թե ուղղակի փեշակ է։ Արդյո՞ք մենք՝ այլ արժեհամակարգ դավանողներս, մեր հանդեպ ազնիվ ենք, մեր միջի դատարկախոսին իր տեղն ենք ցույց տալիս… Ո՛չ։

Եթե ազնիվ լինենք միմյանց նկատմամբ, ապա պիտի փաստենք, որ մեր մասին Հուսիկ Արայով կարծիք կազմողը  արդարացիորեն պիտի նախընտրի մյուս տեսակին, որի գոնե խոսքն ու գործն իրարից չեն տարբերվում,  քանի որ Հուսիկ Արան պատերի տակ, հայացքներից հեռու նվնվում, բամբասում ու բողոքում է այսօրվա վիճակից, իսկ հրապարակավ բարձրաձայն գովերգում երկիրն այդ վիճակին հասցնողների ղեկավարին ու ամեն ինչում մեղադրում «տաս հազարով ծախվող» ժողովրդին։ Ժողովուրդն էլ հո լավ գիտի ասացվածքը՝ «Ասա ընկերդ ով է…»։

Դեմ չեմ, միգուցե Հուսիկ Արան մասամբ ճիշտ է նկարագրում այսօրը, բայց մոռանում է նշել, որ ինքն էլ է այդ օրին հասնելուն նպաստել։ Դա շատ նման է մի վիճակի, երբ «իրեք մանեթանոց» լացող պառավը օգնության կարիք ունեցող վիրավորի կողքին է հայտնվում և օգնելու տեղակ սպասում է վիրավորի մեռնելուն, որ իր «վարպետությունը» ցույց տա… Բայց իրականում այդ գրվածքը Հուսիկ Արայի հոգեկերտվածքն է, ու եթե նա ձեր նախընտրած տեսակն է, ապա նրա խոսքի հիման վրա ստեղծված երկիրն այլընտրանք չի ունենալու, նրա պես անհույս, աներազ ու կղանքից կղանք սողացող է լինելու։ Թե էդպիսի երկիր եք ուզում ժառանգել ձեր երեխաներին՝ շարունակեք պաշտպանել։

Քավ լիցի, չեմ ուզում ասել, որ բոլոր գրողներն ու մտավորականները պիտի ընդդիմադիր լինեն, կամ կրեն այն արժեհամակարգը, որ մենք ենք դավանում, բոլորի կարծիքն էլ հարգանքի է արժանի և գոյության իրավունք ունի։ Խնդիրն այլ տեղ է…

Այսքան աղմուկ ու վեճից հետո  չզարմանաք, որ նա «թունդ մտահոգի ու ընդդիմադիրի»  կեցվածք ընդունի, այլևս ուրիշ ելք չունի, բայց դա էլ է ժամանակավոր լինելու։ Տարիներ անց կբողոքեք, որ այսինչ մտավորականը ծախվեց,  ճամբար փոխեց… Բայց հանկարծ չմոռանանք, որ դուք եք նրան ծնել՝ հաճախ երեսպաշտության հասնող այս պաշտպանությամբ, «յուրայինին» ամեն գնով «ճիշտ» հանելու մտածողությամբ, որն ըստ էության ոչ այլ ինչ է, քան ապացույց, որ մենք նույնպես ոհմակային արժեհամակարգի կրող ենք, այն արժեհամակարգի, որն օրնիբուն ու անընդհատ «քլնգում ենք»։ Ինչի՞ համար եք «քլնգում», միայն նրա համար, որ իրենք իրենց տեսակի մեջ ավելի ուժե՞ղ են։ Դա բավարար չէ՛, չէ՞ որ մեր կիսատ-պռատությունը ոչ ոքի պետք չէ, եթե այլ արժեհամակարգ չենք բերում, որը խարսխված է ազնվության վրա։ Այս պահվածքով մենք անկախ մեզանից խոստովանում ենք, որ երկիրն արևելյան թերմացք դարձնողներից էապես չենք տարբերվում, նույն էությունն ունենք. «մեկ ա, մենք ճիշտ ենք», «մեր դեմ խաղ չկա», «մերոնցից ա, ուրեմն ճիշտ ա»… Չնայած, չէ՛, տարբերվում ենք, մենք ավելի վատն ենք, քանի որ թույլ ենք, քանի որ ջրում ու պարարտացնում ենք այն հողը, որն ապագայում մուտացիայի ենթակված «սարայագետներ» է ծնելու։

Ու հենց այդ տեսակն էլ ստիպում է որ երկիրը սողա «կղանքից կղանք»… Իսկ միգուցե այդպիսի կենսակերպը իր տեսակի երազա՞նքն է, քանի որ այլ գոյություն չի էլ պատկերացնում, քանի որ կղանքն անընդհատ ջրի երեսին է։ Ու ես շատ լավ եմ հիշում, թե մեր դասկաններից ով էր ասում, որ «Էս երկիրն ազնվության պակաս ունի»։

ԻՆՔՆԱԿԵՆՍԱԲՆՈՒԹԱԳՐԱԿԱՆ

Թողնել մեկնաբանություն


Սկսել եմ որպես բանաստեղծ։ Մինչև հիմա էլ ինձ համարում են բանաստեղծ, թարգմանիչ և էսսեիստ։ Ես հիմա այդպես էլ ստորագրում եմ, սակայն գրականությամբ զբաղվելուց որոշ ժամանկ անց, սկսեցի հասկանալ, որ գրականության մեջ ժանրային տարաբաժանումներն արհեստածին են, դրանք հեշտացնում են քննադատների ու գրականագետների գործը, և ինչպես հիմա ասում են բնապահպանները՝ մարդկային գործոն են բնության վրա։ Ինձ հետաքրքրեց թե իրականում որքան սերտ է գրի լեզվի և գրական տեքստի (առանց ժանրային տարաբաժանման) միասնականությունը։ Իմ վերջին գիրքը կառուցված է հենց այդ սկզբունքով. ասելիքը հընթացս փոխում է ձևը՝ պոետիկ խոսքից անցնելով վերհուշի, հետո՝ գռեհկության, անեկդոտի, հետո նորից ձեռք բերում ռիթմայնություն։ Դրա համար նաև հարկավոր էր, որ տարբեր տարիների գրված բանստեղծություններն ու պատմվածքները, հուշերն ու անգամ ֆեյսբուքյան ստատուսները դառնան մեկ միասնական պատմություն ու սահուն լեզվատրամաբանությամբ անցնեն մեկից մյուսը։ Գիրքը սկսվում և ավարտվում է միևնույն բառերով՝ «Աստծո տեսակարար կշիռը», սակայն եթե առաջին դեպքում դա խորհրդածության վերնագիր է, ապա վերջում՝ դեռևս մոր կրծքի տակ ապրող դստրիկիս ուղղված խոսքիս վերջին բառերն են։

ԳԻՆՈՎՑԱԾ ԿԱԿԱՉՆԵՐԻ ԵՐԳԸ

Թողնել մեկնաբանություն


ԳԻՆՈՎՑԱԾ ԿԱԿԱՉՆԵՐԻ ԵՐԳԸ

 

Մի՜  հավատա դայլայլներիս.

Դա գինովցած սիրտս էր խոսում,

Լավ չեմ հիշում, անկեղծ ասած,

Քաղցրահամ էր սուտը հոսում:

 

Գուցե նույնիսկ չափը անցա.

Անկեղծության սահմանն էլ կա,

Բայց հավատա, սթափ ճիշտը

Գինով ստի շունն էլ չկա:

 

Մի՜ հավատա, ո՜վ դիցուհի,

Գինեմոլիս մարմաջներին,

Ես գիշերներն անց եմ կացնում՝

Սեր երգելով կակաչներին:

 

Կակաչներն էլ սիրահարվում

Ու հարբում են գինու գավից:

Հավատա ինձ, կակաչներն էլ

Լաց են լինում մերժման ցավից:

 

Չէ, հավատա, խենթությունս

Չի բուժվելու կապանքներով,

Հար կլինեմ քեզ պարտատու,

Թե ինձ հիշես միայն գինով:

 

Ու գինովցած, երբ կգրկես

Պարանոցը մեկ ուրիշի,

Գինովացած կակաչներս

Կախիր թելից գինով հուշի…

ՕՐԻՈՐԴՆ ՈՒ ՇՈՒՆԸ

Թողնել մեկնաբանություն


Խենթացել են ծառերը, օրիո՜րդ,
Քեզ նման օրորվում են մայթին,
ու դեղին մազերը՝ բիզբիզ են,
ու մերկ են կրծքերը սաթե…

Քամին՝ խառնշտում ձեր վարսերը,
շոյում, համբուրում է կրծքերը…
Խենթացել է քամին՝ իմ ընկերը.
Նա՜ էլ է ընկել ձեր ոտքերը…

իսկ ես, նախընտրում եմ լինել
Թափառող մի շուն, որ կծում է…
Թեև դավադիր իմ ընկերը՝
Քամին… ինձ անվերջ հալածում է։

Քեզ ինչպես հասկացնեմ, որ հոգիս
ուզում է կապվել ծառի տակ…
որ հոգնել եմ լուսնահաչից,
Թեև գայլ եմ արդեն… կիսով չափ…

Դու քամու սիրահար մի խենթուկ,
Ես մի շուն՝ ոռնոցիս հետ մենակ…
ու թվում է՝ ծառերն՝ անպտուղ,
ու անտուն է աշխարհը համայն…

Բեր գգվենք ու քամին թող ոռնա…
Ձևացնենք՝ դու քեզ ծառ, ես ինձ շուն…
ու թող մանրաքայլ հեռանա
Հերթական՝ անպտուղ մի աշուն…

Older Entries

%d bloggers like this: