Հանուն գրի և գրականության ապրելը զուտ ընտրություն չէ, դա մարդկային տեսակ է

Թողնել մեկնաբանություն


«Արվեստի», հյուրասրահում գրող, թարգմանիչ Գևորգ Գիլանցն է:   

— Դուք վերջերս եք վերադարձել Մոսկվայից… 

– Այո, ռուս գրականության թարգմանիչների 5-րդ միջազգային կոնգրեսն էր, որին Հայաստանից հինգ մարդ էր մասնակցում։ Հրաշալի միջոցառում էր, թե՛ կազմակերպչական, թե՛ բովանդակային առումով։ 56 երկրից ավելի քան 400 հյուր էր ներկա։ Կոնգրեսն, ի դեպ, գրեթե միշտ Մոսկվայի գրքի միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառին զուգահեռ է լինում։

– Լրատվամիջոցները  /հատկապես ռուսագիր/  շեշտված  առանձնացրել  էին,  «Տառեր քարերին» ժողովածուն,  նշելով, որ  այն կազմվել, թարգմանվել և  հրատարակվել է Դավիթ Մաթևոսյանի, Գևորգ Գիլանցի, Ելենա Շուվալովա-Պետոսյանի նախաձեռնությամբ: Ինչու՞ հատկապես այդ գիրքն է նման ուշադրության արժանանալով,  նաև աղմկահարույց նկատվել:

— Դե, դա մի քանի պատճառ ունի։ Անկեղծ ասած, ես այդ նախաձեռնությանը միացել եմ բավական ուշ, սակայն գաղափարը դեռ շատ հում էր, կոնցեպցիա չուներ։ Կոնցեպցիան սկսեց կմախք, միս ու արյուն ստանալ, երբ Դավիթն էլ միացավ ու չորսով սկսեցինք վիճել (պահ եղավ, որ քիչ մնաց իրարից նեղանանք)։ Աղմկահարույց է դիտվում, քանի որ հատկապես ռուսական կողմի հեղինակները շատ անգամ ընտրված կոնցեպտից դուրս են դիտարկում իրենց մասնակցությունը… Մոսկվացի հանրահայտ պոետների կողքին (երջանկահիշատակ Կիրիլ Կովալջի, Գալինա Կլիմովա, Սերգեյ Նադեև, Մաքսիմ Ամելին…), կան նաև գրական շրջանակների համար անհայտ, եթե չասենք անընդունելի հեղինակներ։ Բայց ժողովածուն պիտի ընդգրկեր հետխորհրդային ռուսագիր տարածքի հեղինակներին, ոչ թե և ոչ միայն լավագույններին… Մի խոսքով, գիրքն այնքանով է աղմկահարույց, որ այն ոչսովորական է, ոմանք իրենց ցուցադրաբար հեռու են պահում (թաքուն տեղերում էլ՝ բանբասում, անվանարկում), ոմանք՝ սրտին մոտ։ Բայց անտարբեր մնացողներ գրեթե չկան…

— Այս տարի Մոսկվայի գրքի միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառում գործող հայկական տաղավարում 300 գիրք էր ներկայացված:  Սա ընտրությամբ արված   ցուցադրությու՞ն էր, թե  տարվել էր,  այն ամենն, ինչ վերջին շրջանում հրատարակվել էր մեզանում: 

— Չեմ կարծում, որ մեզանում 300 անուն գիրք է հրատարակվել։ Հաստատ շատ ավելին կլինի, բայց ես այդ մանրամասներին չեմ տիրապետում: Մանրամասները պիտի Հրաչյա Սարիբեկյանից ու մյուս պատկան մարմիններից հարցնել։ Ես, այսպես ասած, օգնողի դերում էի։ Շատ կարևոր էր, որ մեր տաղավարը դատարկ տարածություն չունենար։ Դրա համար տարատեսակ շնորհանդեսներ ու միջոցառումներ էին կազմակերպվում։ Դե, ես էլ ընկերներիս հրավիրելու ավելի լավ առիթ չէի տեսնում, քան համատեղ ընթերցումները։ Ի դեպ, այս առումով «Տառեր քարերին»-ը դեռևս անմրցակից է, թե՛ ընդգրկման, թե թարգմանական որակի առումով։ Իսկ այնտեղ ներկայացված արձակի անթոլոգիայի մասին ոչինչ ասել չեմ կարող, ես այն ինչպես հարկն է, դեռ չեմ նայել…

— Իսկ  անկայուն ու անկանխատեսելի իրադարաձություններով հարուստ մեր իրականության մեջ  հանուն գրի և գրականության ապրելը, թարգմանական արվեստի հրաշալի ավանդույթների շարունակությունը պահելու՞, սեփական կոչմանը հավատարիմ մնալու համա՞ր է , թե՝ ուրիշ մի բան…

— Լավ հարց է։ Իրոք այդպես է, բայց հանուն գրի և գրականության ապրելը զուտ ընտրություն չէ, դա մարդկային տեսակ է։ Խնդիրն այն է, որ ոչ միայն դու ես ընտրում, այլև քեզ պիտի ընտրեն, իսկ ընտրողը ինքը՝ գիր ու գրականությունն է… Հայտնի խոսք է՝ «Կանչվածները շատ են, բայց քչերն են ընտրված»։ Գրականության մեջ էլ «շուստրիներ» կան, որ ամբողջովին չեն նվիրվում գիր ու գրականությանը, հատկապես՝ թարգմանական արվեստին՝ դիտարկելով այն զուտ փող աշխատելու միջոց (խորհրդային ժամանակներում շատ գրողներ էին դրանով փող վաստակում, կամ ինչպես ընդունված էր ասել «գռդոն» էին անում): Ցավոք, այդ գործելաոճը շարունակվում է։ Չնայած պիտի ասեմ, որ  դա միշտ չէ,  և  միայն թարգմանչի մեղքով չէ,  որ  այն տեղի է  ունենում։ Թարգմանության համար շատ հաճախ (կամ գրեթե միշտ) վճարում են մշակութային հիմնադրամներն ու այն հաստատությունները, որոնք տարածում են իրենց մշակույթը, և հենց նրանց սահմանած ժամկետներում էլ գիրքը պիտի լույս տեսնի։ Ուրեմն, թարգմանիչը ստիպված է լինում հրատարակիչին հանձնել դեռ «հում» թարգմանությունը։ Նման իրավիճակը  կործանարար է հատկապես պոեզիայի համար։ Սակայն առավել վատ է ստացվում, երբ որևէ միջակություն ձեռք է զարնում թարգմանելու որևէ հանճարեղ բանաստեղծի (երևի ինչ-որ տեղից լսած լինելով, որ «հանճարին միայն հանճարը կարող է թարգմանել» պնդումը) գործերը։ Երբ համեմատում ես բնօրինակն ու թարգմանությունը ուզում ես գլուխդ բռնել ու փախչել։ Չգիտես ինչու այդ մարդկանց թվում է, թե բնօրինակի լեզուն միայն իրենք գիտեն, կամ այդ հեղինակին բնագրով միայն իրենք են կարդացել… Մենք նման օրինակներ ունենք…  Մարդկայնորեն նրանց դեմ ոչինչ չունենալով՝ ստիպված եմ եղել մի քանի անգամ խիստ ու հրապարակավ արձագանքել։

— Փաստորեն, թարգմանական հարուստ ավանդույթներ ունենալն անգամ  նման խնդիրներից չի ազատում…

— Ճիշտ հակառակը, այդ ավանդույթների շահարկումը հիմք է հանդիսանում, որ ոմանք վարակվեն սնապարծությամբ, և այդ սնապարծության քողի տակ ջանադրաբար ինքնահաստատվում են… Չէ՛, փորձո՛ւմ են ինքնահաստատվել՝ ինքնախաբեությամբ… Ինչպես հայտնի ռուս բանաստեղծ ու մեծ թարգմանիչ Ալ. Ռևիչն էր ասում. «Չի կարելի թարգմանչական արվեստը վերածել  թարգմանական արհեստի»։ Ես «հայավարի» կավելացնեի՝ «թարմանչիստության»։ Դեռ չեմ տեսել մի հայ թարգմանչի, որ ասի, թե այսինչ հեղինակին թարգմանելիս վրիպել եմ, պիտի նորից արվի… Ես կարող եմ հանգիստ ասել, որ ես էլ եմ վրիպել … Կապ չունի, որ հրատարակիչը շտապեցնում էր, որ… Վրիպել եմ՝ ուրեմն վրիպել եմ։ Այնպես որ, լավ կլիներ մեր թարգմանական ավանդույթները հավաքենք ու պահենք մեր պատմության գզրոցներում, ու զրոյից սկսեինք նորը ձևավորել՝ արդի մարտահրավերների համապատկերում։ Այստեղ չեմ կարող չհիշել Հրանտ Մաթևոսյանի մի խոսքը, որ բոլորովին այլ տեղում և այլ իմաստով է ասվել, բայց հանճարի խոսքը բազմաշերտ է, ու կիրառելի նաև այս դեպքում. «… կարծում էր կա և հաղթանակած ազգերի բանակում կա մեկընդմիշտ։ Իսկ մեկընդմիշտ հաղթանակներ չեն լինում — ամեն մի սերունդ պարտավոր է զարդարվել իր հաղթանակով»։

Advertisements

Ճախրի՛ր, իմ գազան II

Թողնել մեկնաբանություն


II

Իմ խելառ,

Խելահեղ իմ գազան,

Այլազան մորթով ու հավերժ

Ճախրում աղոթող իմ գազան,

Բզկտված մարմինդ պատված է

Գարշահոտ արնածուծ տզերով,

Լակում են արյունդ ու դու

Դարձել ես քոսոտ,

Ու քսու ոհմակը սպասում է,

Թե երբ ես լեշ դառնալու…

Ժանիքիդ ահը հիմա

Նրանց դեռ պահում է հեռու, բայց…

Մխրճի՛ր վերջապես ժանիքներդ

Սեփական բզկտված մաշկիդ մեջ,

ծամի՛ր մարմնիդ մեջ բնկալած

Արնածուծ տզերին, որ հանկարծ

Չլինի` հյուծախտից հեռանաս…-

Անփառունակ, խայտառակ…

Այլազան մորթով իմ գազան,

կեռմաններում այս լեղի

Գորշադեղին օրերի

Քեզ անվերջ հմայում է հեռու

Աստղալույսը գերող, ու դու

Գոյելու անխաթար բնազդով

Սողա՛ դեպ անդունդը կապույտ…

Զարդարի՛ր գոյությունդ մի նոր

Հզոր ոստյունով…

Ու ճախրի՛ր անսահման կապույտում…

Սուրա՛ դեպի վեր…

Դեպ Արև…

2006 թ.

ՏՐԻՈԼԵՏՆԵՐԻ ԲՈԼՈՐԱՊՍԱԿ

Թողնել մեկնաբանություն


 

1

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Հոգնած օվկիանոսի ժահրոտ ալիքներից

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի…

Կիրք ու գզվռտոցի դժխեմ օվկիանոսում՝

Ես մի ծե՛ր ծովագայլ՝ հոգնած թափառումից…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

2

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Էս ե՞րբ ես մնացի այսպես՝ անառագաստ…

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

Ալիքները՝ ժահրոտ, դժխեմ օվկիանոսի,

Գոնե ինձ ափ նետեն՝ մի քիչ փեշիդ մոտիկ…

Ա՜խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ։

3

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին…

Առագաստը՝ արդեն կրծքիս չի փողփողում,-

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ…

Օվկիանոսն իմ խրոխտ կեցվածքից գազազած,

Էլ չի կոչնակելու ննջող հողմադեվին…

Ես արդեն մի խարխո՜ւլ կայմի մնացորդ եմ,

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին…

4

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Նոր պիտի դառնայիր երազելի եզերք՝

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Բայց քո բույրն ամենուր թեվածում էր, որպես

«Թռչող հոլանդացի»… Իսկ ես մի խենթ նավազ…

Որ մրրիկը սանձում, լծում էի նավին,

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ։

5

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի,

Սիրենների երգը ինձ տանում էր հեռուն,-

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ։

Քանի՛ տարի անցավ… Ողբերգական դարձս

Չի նմանվում բնավ դարձին Ոդիսևսի…

Դու դեռ չէիր դարձել ցնորական երազ,

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի:

6

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ

Ու սերմերից ծլած կարոտն էր ամենուր…

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի.

Նավախելիս կողքով կղզիներ էին լողում,

Անթիվ նավզիկեներ՝ սպասումով լեցուն…

Իսկ ես ակոսում էի կուրծքը օվկիանոսի

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ…

 

7

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ,

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,-

Պիգմալիոնի աստղը ժպտում էր երկուսիս՝

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ։

Ծովածին փրփուրից ես քեզ արարեցի

Ու քայլում ես, ահա, որպես տենչանք անհուն՝

Ցանելով երազի սերմերը ոսկեհունդ…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի…

8

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Կիրք ու գզվռտոցի դժխեմ օվկիանոսում

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի։

Ծովածին փրփուրից ես քեզ արարել եմ,

Բայց չի կենդանացրել Ափրոդիտեն, սակայն…

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի,

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

9

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Ես արդեն մի խարխուլ կայմի մնացորդ եմ,

Էս ե՞րբ ես մնացի այսպես՝ անառագաստ…

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ։

Ալիքները ժահրոտ, դժխեմ օվկիանոսի,

Գոնե ինձ ափ նետեն մի քիչ փեշիդ մոտիկ…

Ա՛խ, իմ երազների լուսե նավահանգիստ,

Անկարո՜ղ եմ քեզ չերազել մեկուսի։

 

Ի ՀԻՇԱՏԱԿ 

Թողնել մեկնաբանություն


(վաղամեռիկ ընկերոջս՝ Վարդան Պարզյանի հիշատակին)

Ու քեզնից հետո քամին լաց եղավ,
Երկինքը թափեց ձյունե արցունքներ,
Արևը փնտրեց քեզ, երբ չգտավ,
Ճառագած լույսը մեկեն դատարկվեց:

Լուսինը երբեք այդքան չէր լացել,
Աստղդ չէր փնտրել քեզ այդքան երկար,
Հողը ինքն իրեն այդքան չէր ատել.
Մեղավոր սրտով քեզ իր գիրկն առավ:

Քեզնից հետո էլ սրճում ենք մեկտեղ,
Ու թվում է, թե տակավին մեզ հետ
Կգաս զրույցի ու կատակելու,
Կգաս ծխահոտ սրճարանը մեր:

Եվ հիմա տխուր հուշերը միայն
Թևածում են լուռ մեր սեղանի շուրջ,
Մեր զրույցի մեջ կարոտ կա ճերմակ,
Նաև վճարված, չխմված մի սուրճ…

(1992 թ. եթե ճիշտ եմ հիշում)

Ռեքվիեմ (Աննա Ախմատովա)

Թողնել մեկնաբանություն


Ձոն

Այս վշտի առջև խոնարհվում են լեռները,

Եվ կանգ է առնում գետը մեծամեծ,

Բայց ամուր են բանտային փականները,

Դրանցից անդին՝ «տաժանախցեր»

Ու մահացու տրտմություն է։

Ոմանց համար թարմ քամին է ոռնում,

Ոմանց համար՝ մայրամուտ է զով.

Չգիտենք, մեզ համար մշտապես նույն՝

Բանալու՝ նյարդ սղոցող ճզզոց

Ու զինվորների ծանր քայլք է։

Արթնանում էինք մինչ արևածագ,

Անցնում քաղաքով ամայցած,

Ուր հանդիպում էին անշունչ դիակներ,

Նևան՝ մգլապատ, ու արևն էր ցածր,

Իսկ հեռվում լողում էր հույսի նավակը։

Դատավճիռ… Արցունքում ես մեկեն,

Բոլորից անջատ ես արդեն… Գիտե՞ս,

Ասես կյանքդ սրտիցդ պոկեն,

Ասես հրում են կոպիտ, որ գետնեն,

Բայց քայլում է… Ճոճվում է… Մենակ է…

Սատանայական այն երկու տարվա

Ըներուհիներս որտե՞ղ են, հարկավ,

Ի՞նչ են տեսնում լուսնի օղակում,

Սիբիրյան բքի մեջ ինչ են գուշակում…

Ես հրաժեշտի վերջին ողջույն եմ նրանց ուղարկում։

Մարտ, 1940

«Մարգարեների» տեսակն ու տեսակավորված «մարգարեությունները»…

Թողնել մեկնաբանություն


Մհեր Արշակյանի «Հուսիկ Արա. «Մարգարեն»» վերտառությամբ նյութը առիթ տվեց մի քիչ այլ, ավելի ընդգրկուն խոհի։

Ասում են խոսքը կարող է փամփուշտի պես ծակել-անցնել, անգամ սպանել, բայց մոռանում են ասել, որ փամփուշտին սպանիչ արագություն և ուժ է հաղորդում հրացանը, այսինքն՝ ասողը։ Էս դեպքում ինչ նորագույն փամփուշտ էլ լինի՝ հրացանի փողից մի կերպ է դուրս գալու, եթե ընդհանրապես հասցնի դուրս գալ, քանի որ ասողին և՛ ես եմ ճանաչում, և՛ Արշակյան Մհերը, և՛ Մարինան, է՛ էլի շատերը, ովքեր «цех»-ի պատվախնդրությունից կամ գեղագիտա-գաղափարական ինչ-ինչ մոտեցումներից ելնելով պաշտպանում են, բայց…

Սկզբունքորեն ինձ չի հետաքրքրում ո՛չ այդ գրվածքի վերլուծությունը, ո՛չ «մարգարեկան հանճարեղությունը», ո՛չ էլ «զիբիլ» լինելը։ Ինձ հետաքրքրում է թե ով է դա ասում, ասողի տեսակը։ Արդյո՞ք համաքայլ են նրա գործն ու խոսքը։

Ընդհանրապես տարածված մոլորություն կա, թե ազնվությունն այս աշխարհում բանի պետք չէ, տեղ չունի։ Իրականում որ տեսակն ինքն իր մեջ, ինքն իր հետ ավելի ազնիվ է, նա էլ իշխում է։ Այլ հարց է, թե ի՞նչ արժեհամակարգ  է այն կրում։ Մենք անընդհատ կռիվ ենք տալիս այսօրվա իշխողների արժեհամակարգի՝ զոռբայության, գռեհկության, ագահության, գողական ու ստամոքսային բարքերի հետ, բայց ոչինչ չի փոխվում։ Ինչո՞ւ… Որովհետև այսօրվա իշխողների տեսակն ավելի ազնիվ է ինքն իր մեջ։ Նրանք իրենց մեջ հայտնված «ֆուֆլոյին»՝ (դատարկախոսին) հենց իրենք են «փչացնում», իրեն հասանելիք տեղն են ցույց տալիս, իրենց միջավայրում բնության հիմնական օրենքը՝ բնական ընտրությունն ու բնականոն զտումը, աշխատում է. ուժեղն ի՛ր տեղում է, թույլը՝ ի՛ր։ Իսկ դա որոշարկվում է անձի՝ խոսքի ու գործի համադրմամբ։ Դրա համար էլ իրենց միջավայրում խոսքն արժեք ունի, ոչ թե ուղղակի փեշակ է։ Արդյո՞ք մենք՝ այլ արժեհամակարգ դավանողներս, մեր հանդեպ ազնիվ ենք, մեր միջի դատարկախոսին իր տեղն ենք ցույց տալիս… Ո՛չ։

Եթե ազնիվ լինենք միմյանց նկատմամբ, ապա պիտի փաստենք, որ մեր մասին Հուսիկ Արայով կարծիք կազմողը  արդարացիորեն պիտի նախընտրի մյուս տեսակին, որի գոնե խոսքն ու գործն իրարից չեն տարբերվում,  քանի որ Հուսիկ Արան պատերի տակ, հայացքներից հեռու նվնվում, բամբասում ու բողոքում է այսօրվա վիճակից, իսկ հրապարակավ բարձրաձայն գովերգում երկիրն այդ վիճակին հասցնողների ղեկավարին ու ամեն ինչում մեղադրում «տաս հազարով ծախվող» ժողովրդին։ Ժողովուրդն էլ հո լավ գիտի ասացվածքը՝ «Ասա ընկերդ ով է…»։

Դեմ չեմ, միգուցե Հուսիկ Արան մասամբ ճիշտ է նկարագրում այսօրը, բայց մոռանում է նշել, որ ինքն էլ է այդ օրին հասնելուն նպաստել։ Դա շատ նման է մի վիճակի, երբ «իրեք մանեթանոց» լացող պառավը օգնության կարիք ունեցող վիրավորի կողքին է հայտնվում և օգնելու տեղակ սպասում է վիրավորի մեռնելուն, որ իր «վարպետությունը» ցույց տա… Բայց իրականում այդ գրվածքը Հուսիկ Արայի հոգեկերտվածքն է, ու եթե նա ձեր նախընտրած տեսակն է, ապա նրա խոսքի հիման վրա ստեղծված երկիրն այլընտրանք չի ունենալու, նրա պես անհույս, աներազ ու կղանքից կղանք սողացող է լինելու։ Թե էդպիսի երկիր եք ուզում ժառանգել ձեր երեխաներին՝ շարունակեք պաշտպանել։

Քավ լիցի, չեմ ուզում ասել, որ բոլոր գրողներն ու մտավորականները պիտի ընդդիմադիր լինեն, կամ կրեն այն արժեհամակարգը, որ մենք ենք դավանում, բոլորի կարծիքն էլ հարգանքի է արժանի և գոյության իրավունք ունի։ Խնդիրն այլ տեղ է…

Այսքան աղմուկ ու վեճից հետո  չզարմանաք, որ նա «թունդ մտահոգի ու ընդդիմադիրի»  կեցվածք ընդունի, այլևս ուրիշ ելք չունի, բայց դա էլ է ժամանակավոր լինելու։ Տարիներ անց կբողոքեք, որ այսինչ մտավորականը ծախվեց,  ճամբար փոխեց… Բայց հանկարծ չմոռանանք, որ դուք եք նրան ծնել՝ հաճախ երեսպաշտության հասնող այս պաշտպանությամբ, «յուրայինին» ամեն գնով «ճիշտ» հանելու մտածողությամբ, որն ըստ էության ոչ այլ ինչ է, քան ապացույց, որ մենք նույնպես ոհմակային արժեհամակարգի կրող ենք, այն արժեհամակարգի, որն օրնիբուն ու անընդհատ «քլնգում ենք»։ Ինչի՞ համար եք «քլնգում», միայն նրա համար, որ իրենք իրենց տեսակի մեջ ավելի ուժե՞ղ են։ Դա բավարար չէ՛, չէ՞ որ մեր կիսատ-պռատությունը ոչ ոքի պետք չէ, եթե այլ արժեհամակարգ չենք բերում, որը խարսխված է ազնվության վրա։ Այս պահվածքով մենք անկախ մեզանից խոստովանում ենք, որ երկիրն արևելյան թերմացք դարձնողներից էապես չենք տարբերվում, նույն էությունն ունենք. «մեկ ա, մենք ճիշտ ենք», «մեր դեմ խաղ չկա», «մերոնցից ա, ուրեմն ճիշտ ա»… Չնայած, չէ՛, տարբերվում ենք, մենք ավելի վատն ենք, քանի որ թույլ ենք, քանի որ ջրում ու պարարտացնում ենք այն հողը, որն ապագայում մուտացիայի ենթակված «սարայագետներ» է ծնելու։

Ու հենց այդ տեսակն էլ ստիպում է որ երկիրը սողա «կղանքից կղանք»… Իսկ միգուցե այդպիսի կենսակերպը իր տեսակի երազա՞նքն է, քանի որ այլ գոյություն չի էլ պատկերացնում, քանի որ կղանքն անընդհատ ջրի երեսին է։ Ու ես շատ լավ եմ հիշում, թե մեր դասկաններից ով էր ասում, որ «Էս երկիրն ազնվության պակաս ունի»։

ԻՆՔՆԱԿԵՆՍԱԲՆՈՒԹԱԳՐԱԿԱՆ

Թողնել մեկնաբանություն


Սկսել եմ որպես բանաստեղծ։ Մինչև հիմա էլ ինձ համարում են բանաստեղծ, թարգմանիչ և էսսեիստ։ Ես հիմա այդպես էլ ստորագրում եմ, սակայն գրականությամբ զբաղվելուց որոշ ժամանկ անց, սկսեցի հասկանալ, որ գրականության մեջ ժանրային տարաբաժանումներն արհեստածին են, դրանք հեշտացնում են քննադատների ու գրականագետների գործը, և ինչպես հիմա ասում են բնապահպանները՝ մարդկային գործոն են բնության վրա։ Ինձ հետաքրքրեց թե իրականում որքան սերտ է գրի լեզվի և գրական տեքստի (առանց ժանրային տարաբաժանման) միասնականությունը։ Իմ վերջին գիրքը կառուցված է հենց այդ սկզբունքով. ասելիքը հընթացս փոխում է ձևը՝ պոետիկ խոսքից անցնելով վերհուշի, հետո՝ գռեհկության, անեկդոտի, հետո նորից ձեռք բերում ռիթմայնություն։ Դրա համար նաև հարկավոր էր, որ տարբեր տարիների գրված բանստեղծություններն ու պատմվածքները, հուշերն ու անգամ ֆեյսբուքյան ստատուսները դառնան մեկ միասնական պատմություն ու սահուն լեզվատրամաբանությամբ անցնեն մեկից մյուսը։ Գիրքը սկսվում և ավարտվում է միևնույն բառերով՝ «Աստծո տեսակարար կշիռը», սակայն եթե առաջին դեպքում դա խորհրդածության վերնագիր է, ապա վերջում՝ դեռևս մոր կրծքի տակ ապրող դստրիկիս ուղղված խոսքիս վերջին բառերն են։

https://issuu.com/home/published/ars-meta_gilanc

Older Entries

%d bloggers like this: